Hunebedden in verhouding

Over oriëntatiepatronen bij hunebedden (in Europese contekst)

Introductie

Een wandeling in het Valtherbos nabij Emmen - nazomer 2003 - werd het begin van een nieuw interessegebied: de megalietencultuur. Hij voerde langs een drietal hunebedden, die meteen mijn nieuwsgierigheid wekten. Staan hier twee hunebedden met hun lengteas haaks op hun oriëntatie ten opzichte van een derde? Zou dat bij andere hunebedden ook zo zijn? De vergelijking met het groepje hunebedden te Bronneger leerde van niet. Wel bleek er een duidelijke systematiek in de onderlinge oriëntatie aanwezig te zijn. Zou die systematiek dan voor meerdere hunebedden gelden? Hebben alle hunebedden een oriëntatie? Zo leidden antwoorden tot nieuwe vragen én tot veel leuke uitstapjes. Megalitische monumenten liggen namelijk in de prachtigste gebieden.

De inhoud van deze website kan het beste worden getypeerd als een exemplarische studie. Wat er wordt aangedragen wijst op het bestaan van oriëntatiepatronen bij Neolithische monumenten, maar er zijn te weinig monumenten bestudeerd om werkelijk tot een conclusie te komen. Het opsporen van oriëntatiepatronen kost veel tijd. Daarbij komt, dat er veel aan hunebedden en dolmens is vernield en gerestaureerd. Dat maakt de bestudering van de patronen niet onmogelijk, maar wel lastig. De pagina’s onder het kopje Verkenning beschrijven het kader, waarbinnen uitspraken mogelijk zijn.

Het onderwerp van deze website beslaat twee subgebieden:

  • De pagina’s onder het kopje Oriëntatiepatronen zijn gebaseerd op veldwerk. Er wordt een analyse gepresenteerd van de plattegronden van enkele hunebedden en dolmens. De plattegronden vormen een mix van eigen metingen en de bestaande opgravingsplattegronden van archeologen.
  • Vervolgens wordt onder Interpretatie gekeken naar aanknopingspunten met de oude meetkunde en de astronomie. Hoewel verbanden niet te bewijzen zijn, doen zich opvallende parallellen voor ten aanzien van de opzet van de oriëntatiepatronen.
  • Het bestuderen van oriëntatiepatronen zou vrijwel onmogelijk zijn zonder Markeringen aan de draagstenen. Zij geven belangrijke aanwijzingen waar en hoe de oriëntatielijnen in een hunebed lopen. Bovendien maken ze het mogelijk om lijnen in een patroon nauwkeurig te meten, wat de zekerheid omtrent de opzet ten goede komt. Hoewel deze website voortdurend van oriëntatielijnen en oriëntatiepatronen rept, is het maar de vraag of de oriëntaties werkelijk als zodanig in gebruik waren. Dat hangt geheel van de functie af. Voor het vaststellen van de belangrijke momenten in een jaar hebben oriëntaties een praktisch nut. Daarentegen zijn patronen in de context van een religieuze praktijk eerder van symbolische waarde. Het onderscheiden van functies valt echter buiten de focus van deze studie. Op deze website gaat het alleen om het herkennen van patronen in de oriëntatielijnen.

    Dirk Kruithof